മലയാള സിനിമയുടെ ചിരിയും ചിന്തയും ഒരേപോലെ അടയാളപ്പെടുത്തിയ അതുല്യ കലാകാരൻ ശ്രീനിവാസന്റെ വിയോഗം കേരളീയ സമൂഹത്തിന് ഏൽപ്പിച്ച ആഘാതം വാക്കുകൾക്ക് അതീതമാണ്. ദശകങ്ങളോളം മലയാളി മനസ്സിനെ പൊട്ടിച്ചിരിപ്പിക്കുകയും അതേസമയം തന്നെ സമൂഹത്തിലെ പൊള്ളത്തരങ്ങളെയും രാഷ്ട്രീയ വൈകല്യങ്ങളെയും പരിഹാസത്തിന്റെ മൂർച്ചയുള്ള വാക്കുകളാൽ കീറിമുറിക്കുകയും ചെയ്ത ആ വലിയ പ്രതിഭയുടെ അസാന്നിധ്യം നികത്താനാവാത്ത ഒരു ശൂന്യതയാണ് സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നത്. വെറുമൊരു നടനോ തിരക്കഥാകൃത്തോ മാത്രമായിരുന്നില്ല അദ്ദേഹം; മറിച്ച് മലയാളി തന്റെ സ്വകാര്യ നിമിഷങ്ങളിൽ പോലും കൂടെക്കൊണ്ടുനടന്ന ഒരു ജീവിതവീക്ഷണമായിരുന്നു ശ്രീനിവാസൻ. സാധാരണക്കാരന്റെ പ്രശ്നങ്ങളും സങ്കടങ്ങളും ആക്ഷേപഹാസ്യത്തിന്റെ മേമ്പൊടിയോടെ അവതരിപ്പിച്ചപ്പോൾ, അത് ജനഹൃദയങ്ങളിൽ ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗവാർത്ത കേട്ട നിമിഷം മുതൽ ഓരോ മലയാളിയും തന്റെ കുടുംബത്തിലെ ഒരാളെ നഷ്ടപ്പെട്ടതുപോലെയുള്ള തീരാവേദനയിലാണ് കഴിയുന്നത്. സിനിമയുടെ ചട്ടക്കൂടുകൾക്കപ്പുറം ഒരു തത്വചിന്തകന്റെ ഭാവത്തോടെ ജീവിതത്തെ നോക്കിക്കണ്ട ആ മനുഷ്യൻ വിടവാങ്ങുമ്പോൾ മലയാളിയുടെ ചിരിയുടെ ഒരു വലിയ അധ്യായമാണ് എന്നെന്നേക്കുമായി അവസാനിക്കുന്നത്.
ശ്രീനിവാസൻ എന്ന കലാകാരൻ മലയാള സിനിമയിൽ സൃഷ്ടിച്ച വിപ്ലവം സമാനതകളില്ലാത്തതാണ്. സൗന്ദര്യസങ്കൽപ്പങ്ങളുടെയും നായക സങ്കൽപ്പങ്ങളുടെയും പരമ്പരാഗത രീതികളെ വെല്ലുവിളിച്ചുകൊണ്ട്, തന്റെ ശാരീരിക പരിമിതികളെപ്പോലും ഹാസ്യമാക്കി മാറ്റി അദ്ദേഹം വെള്ളിത്തിരയിൽ വിസ്മയം തീർത്തു. നായകനായും പ്രതിനായകനായും ഹാസ്യനടനായും അദ്ദേഹം വേഷമിട്ടപ്പോഴെല്ലാം അതിലൊരിക്കലും കൃത്രിമത്വം കലർന്നില്ല. പച്ചയായ മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം തനിമയോടെ അവതരിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു എന്നതാണ് ആ ജനപ്രീതിയുടെ രഹസ്യം. ദാസനെയും വിജയനെയും പോലുള്ള അനശ്വര കഥാപാത്രങ്ങളിലൂടെ മലയാളി യുവാക്കളുടെ തൊഴിലില്ലായ്മയെയും അതിജീവനത്തിനായുള്ള പോരാട്ടത്തെയും അദ്ദേഹം ഹാസ്യത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഇത്തരം കഥാപാത്രങ്ങൾ ഇന്നും മലയാളികളുടെ സംസാരശൈലിയുടെ ഭാഗമായി തുടരുന്നു എന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർഗ്ഗവൈഭവത്തിന്റെ തെളിവാണ്. ഈ പ്രതിഭയുടെ വിയോഗം കേവലം ഒരു വ്യക്തിയുടെ നഷ്ടമല്ല, മറിച്ച് ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ തന്നെ അന്ത്യമാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
മലയാള സിനിമയിലെ തിരക്കഥാ രചനയുടെ ചരിത്രമെടുത്താൽ ശ്രീനിവാസൻ എന്ന പേര് സ്വർണ്ണലിപികളാൽ എഴുതപ്പെടേണ്ട ഒന്നാണ്. സമൂഹത്തിലെ ദുരാചാരങ്ങളെയും രാഷ്ട്രീയ അന്ധവിശ്വാസങ്ങളെയും അഴിമതിയെയും ഇത്രത്തോളം നിശിതമായി വിമർശിച്ച മറ്റൊരു എഴുത്തുകാരൻ ഉണ്ടാവില്ല. ഗൗരവമേറിയ വിഷയങ്ങളെപ്പോലും ലളിതമായ തമാശകളിലൂടെ ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവ് അപാരമായിരുന്നു. ‘സന്ദേശം’ പോലുള്ള സിനിമകൾ ഇന്നും കേരള രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കണ്ണാടിയായി നിലകൊള്ളുന്നു. രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകർക്കിടയിലെ കാപട്യങ്ങളെയും കുടുംബബന്ധങ്ങളിൽ രാഷ്ട്രീയം വരുത്തുന്ന വിള്ളലുകളെയും അദ്ദേഹം ആഴത്തിൽ സ്പർശിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓരോ ഡയലോഗും ഓരോ സാമൂഹ്യപാഠങ്ങളായിരുന്നു. അത്തരം മൂർച്ചയുള്ള വാക്കുകളും ചിന്തകളും ഇനി മലയാള സിനിമയ്ക്ക് ലഭിക്കില്ല എന്നത് സഹൃദയരായ ഓരോ പ്രേക്ഷകനെയും ആഴത്തിൽ ദുഃഖിപ്പിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ തൂലികയിൽ നിന്ന് ഇനിയും പിറവിയെടുക്കേണ്ടിയിരുന്ന അനേകം ആശയങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം മടങ്ങിയെന്നത് ഒരു വലിയ നഷ്ടം തന്നെയാണ്.
മലയാളിയുടെ ശരാശരി ജീവിതത്തെ ഇത്രയേറെ ആഴത്തിൽ നിരീക്ഷിച്ച മറ്റൊരു കലാകാരൻ ഉണ്ടാവില്ല. പ്രവാസിയുടെ വേദനയും ഗൾഫ് സ്വപ്നങ്ങളും ‘നാടോടിക്കാറ്റിലൂടെ’ അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചപ്പോൾ അത് പതിനായിരക്കണക്കിന് മലയാളികളുടെ ജീവിതകഥയായി മാറി. ഇടത്തരക്കാരന്റെ ആഗ്രഹങ്ങളും അത് നേടിയെടുക്കാനുള്ള നെട്ടോട്ടവും പരാജയങ്ങളും അദ്ദേഹം തന്റെ സിനിമകളിൽ സത്യസന്ധമായി പകർത്തി. ശ്രീനിവാസന്റെ സിനിമകൾ വെറുമൊരു വിനോദോപാധി മാത്രമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് അത് മലയാളിയുടെ ആത്മാവിഷ്കാരം കൂടിയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകളിലെ നർമ്മം ആരോടും വിദ്വേഷം ജനിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നില്ല, പകരം നമ്മെക്കുറിച്ച് തന്നെ ചിരിക്കാൻ നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നവയായിരുന്നു. ആ വലിയ മനസ്സിന്റെ ഉടമ വിടവാങ്ങുമ്പോൾ, തങ്ങളെക്കുറിച്ച് പറയാൻ ഇനി ആരുണ്ട് എന്ന ചോദ്യമാണ് സാധാരണക്കാരനായ ഓരോ മലയാളിയുടെയും മനസ്സിൽ ഉയരുന്നത്.
ശ്രീനിവാസൻ എന്ന വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ ലാളിത്യവും സത്യസന്ധതയും അദ്ദേഹത്തെ ജനങ്ങൾക്ക് പ്രിയങ്കരനാക്കി. സിനിമയിലെ ഗ്ലാമർ ലോകത്ത് നിലനിൽക്കുമ്പോഴും തന്റെ വേരുകൾ മറക്കാത്ത ഒരു നാട്ടിൻപുറത്തുകാരനായി അദ്ദേഹം ജീവിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിമുഖങ്ങളും പ്രസംഗങ്ങളും എപ്പോഴും ചിന്തോദ്ദീപകമായിരുന്നു. ആരോഗ്യരംഗത്തായാലും കൃഷിയിലായാലും തന്റേതായ നിലപാടുകൾ തുറന്നുപറയാൻ അദ്ദേഹം ഭയപ്പെട്ടില്ല. വിവാദങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോഴും തന്റെ നിലപാടുകളിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കാനുള്ള ആർജ്ജവം അദ്ദേഹത്തെ വ്യത്യസ്തനാക്കി. ഒരു കലാകാരൻ എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, സമൂഹത്തിലെ തിന്മകൾക്കെതിരെ വിരൽചൂണ്ടുന്ന ഒരു ജാഗ്രതയുള്ള പൗരൻ എന്ന നിലയിലും അദ്ദേഹം ബഹുമാനിക്കപ്പെട്ടു. ആ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ മായാത്ത മുദ്രകൾ ഓരോ മലയാളിയുടെയും ഉള്ളിലുണ്ട്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗം വ്യക്തിപരമായ ഒരു നഷ്ടമായി ഓരോരുത്തരും അനുഭവിക്കുന്നു.
സിനിമയിലെ സൗഹൃദങ്ങളുടെ കാര്യത്തിലും ശ്രീനിവാസൻ ഒരു മാതൃകയായിരുന്നു. സത്യൻ അന്തിക്കാട്, മോഹൻലാൽ തുടങ്ങിയവരുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൂട്ടുകെട്ടിൽ പിറന്ന സിനിമകൾ മലയാള സിനിമയുടെ സുവർണ്ണകാലത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. പകരക്കാരനില്ലാത്ത ഒരു കെമിസ്ട്രി അവർക്കിടയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. ലളിതമായ ആഖ്യാനശൈലിയും അതിശക്തമായ കഥാപാത്രസൃഷ്ടിയും കൊണ്ട് അവർ മലയാളിയെ വിസ്മയിപ്പിച്ചു. ശ്രീനിവാസൻ എഴുതിയ കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക് ജീവൻ നൽകാൻ മലയാളത്തിലെ മുൻനിര നായകന്മാർ മത്സരിച്ചിരുന്നു. ഒരു ചെറിയ ചലനത്തിലൂടെ പോലും തിയേറ്ററുകളിൽ ചിരിയുടെ മാലപ്പടക്കം തീർക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞിരുന്നു. അത്തരം നിമിഷങ്ങൾ ഇനി ഓർമ്മകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങും എന്നത് വേദനയോടെയല്ലാതെ ആർക്കും ചിന്തിക്കാനാവില്ല. മലയാള സിനിമയിലെ ആ സുന്ദരമായ കൂട്ടായ്മയുടെ ഒരു കണ്ണി അറ്റുപോയിരിക്കുന്നത് വലിയൊരു വിടവ് തന്നെയാണ്.
ആക്ഷേപഹാസ്യത്തിന്റെ സുൽത്താൻ എന്നാണ് അദ്ദേഹം പലപ്പോഴും വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. മറ്റുള്ളവരെ പരിഹസിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഉപരിയായി സ്വയം പരിഹസിച്ചുകൊണ്ട് കാര്യങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്ന ശൈലിയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റേത്. തന്റെ രൂപത്തെയും ശബ്ദത്തെയും അദ്ദേഹം തന്നെ തമാശയ്ക്ക് വിധേയമാക്കി. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന് ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ വലിയ സ്വീകാര്യത നൽകി. ഒരു മനുഷ്യന്റെ കുറവുകളെ എങ്ങനെ ശക്തിയാക്കി മാറ്റാം എന്ന് അദ്ദേഹം തന്റെ ജീവിതത്തിലൂടെ കാണിച്ചുതന്നു. ഗൗരവമേറിയ വർത്തമാനങ്ങൾക്കിടയിൽ അദ്ദേഹം ഒളിപ്പിച്ചുവെക്കുന്ന നർമ്മം കേൾക്കാൻ മലയാളി കാതോർത്തിരുന്നു. വിദ്യാലയങ്ങളിലും തൊഴിലിടങ്ങളിലും ചായക്കടകളിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ തമാശകൾ ഇന്നും ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്നു. ചിരിയുടെ ആ സുപ്രഭ അവസാനിക്കുമ്പോൾ മലയാളിയുടെ സാംസ്കാരിക മണ്ഡലത്തിൽ ഉണ്ടായ ശൂന്യത വാക്കുകൾ കൊണ്ട് നികത്താനാവില്ല.
ശ്രീനിവാസൻ എന്ന വിസ്മയം മലയാള സിനിമയുടെ ആധുനികവൽക്കരണത്തിൽ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. നാടകീയമായ ചമയങ്ങളില്ലാതെ, സ്വാഭാവികമായ അഭിനയത്തിലൂടെയും സംഭാഷണത്തിലൂടെയും സിനിമയെ ജനങ്ങളിലേക്ക് അടുപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ തിരക്കഥകൾ സാങ്കേതികതയുടെ അതിപ്രസരമില്ലാതെ കഥപറച്ചിലിന്റെ ലളിതമായ ഭംഗി കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു. സമകാലിക വിഷയങ്ങളെ അപ്പപ്പോൾ തന്നെ സിനിമയിലേക്ക് ആവാഹിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവ് അപാരമായിരുന്നു. ‘ചിന്താവിഷ്ടയായ ശ്യാമള’ പോലുള്ള സിനിമകൾ ഇന്നും കുടുംബജീവിതത്തിലെ സങ്കീർണ്ണതകളെ കുറിച്ച് സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഓരോ സിനിമയും ഓരോ സന്ദേശമായി മാറുമ്പോഴും അത് ബോറടിപ്പിക്കാത്ത രീതിയിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു. പ്രായഭേദമന്യേ എല്ലാവരും ഒരുപോലെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന അത്തരം സിനിമകൾ ഇനി എന്നുണ്ടാവുമെന്നത് സംശയമാണ്. ആ സർഗ്ഗാത്മകതയുടെ നഷ്ടം വരുംതലമുറകൾക്കും ഒരു തീരാനഷ്ടം തന്നെയാണ്.
രോഗാവസ്ഥയിൽ ആയിരുന്നപ്പോഴും തന്റെ ചുറ്റുമുള്ളവരെ ചിരിപ്പിക്കാനും ആശ്വസിപ്പിക്കാനും അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചിരുന്നു. ജീവിതത്തെ അത്രമേൽ പ്രസാദാത്മകമായി കണ്ട ഒരാൾക്ക് മാത്രമേ മരണത്തെപ്പോലും പുഞ്ചിരിയോടെ നേരിടാൻ സാധിക്കൂ. മലയാള സിനിമയിലെ ഓരോ സഹപ്രവർത്തകനും അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ ആദരവും സ്നേഹവും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നത് അതുകൊണ്ടാണ്. പുതിയ തലമുറയിലെ അഭിനേതാക്കൾക്കും സംവിധായകർക്കും അദ്ദേഹം ഒരു പാഠപുസ്തകമായിരുന്നു. എങ്ങനെ കഥ പറയണം എന്നും എങ്ങനെ കഥാപാത്രങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കണം എന്നും അദ്ദേഹം തന്റെ സിനിമകളിലൂടെ കാണിച്ചുകൊടുത്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗം മലയാള സിനിമയുടെ ആത്മവിശ്വാസത്തെയാണ് തളർത്തുന്നത്. ഒരു തലമുറയെ മുഴുവൻ സ്വപ്നം കാണാനും ചിന്തിക്കാനും പ്രേരിപ്പിച്ച ആ വിപ്ലവകാരി ഇനി ഓർമ്മകളിൽ മാത്രം ജീവിക്കും എന്നത് വിശ്വസിക്കാൻ പ്രയാസമാണ്
സയ്യിദ് സിനാൻ പരുത്തിക്കോട്
About the Author
